Ատոմային և միջուկային ֆիզիկա / Սպեկտրներ
Ցուցանակի լույսը․ ի՞նչ գազ է այնտեղ վառվում
Կռահիր ցուցանակի գազը գույնից, հետո նայիր սպեկտրադիտակով և գտիր այն գծերի օգնությամբ։
Ինչո՞ւ է այդպես
Ցուցանակի խողովակի ծայրերին տրված է մի քանի հազար վոլտ լարում։ Էլեկտրական դաշտը խողովակում ուժով ազդում է ազատ էլեկտրոնների վրա և արագացնում դրանք։ Այստեղ e-ն էլեկտրոնի լիցքն է, E-ն՝ դաշտի լարվածությունը։ Արագացած էլեկտրոնները բախվում են գազի ատոմներին և իրենց էներգիան տալիս նրանց։
Ատոմի էլեկտրոնը չի կարող ունենալ ցանկացած էներգիա, այլ միայն որոշակի արժեքներ, որոնք կոչվում են էներգիական մակարդակներ։ Բախումից հետո էլեկտրոնը ցատկում է վերին մակարդակ, բայց այնտեղ երկար չի մնում։ Ետ ընկնելիս ատոմն արձակում է լույսի մեկ մասնիկ՝ ֆոտոն, որը տանում է ճիշտ երկու մակարդակների էներգիաների տարբերությունը։
Ֆոտոնի էներգիան որոշում է լույսի ալիքի երկարությունը λ, այսինքն՝ գույնը։ Այստեղ h-ը Պլանկի հաստատունն է, c-ն՝ լույսի արագությունը։ Մեծ էներգիայով ֆոտոնը կապույտ կամ մանուշակագույն է, փոքրով՝ կարմիր։ Ջրածնի կարմիր գիծը՝ 656 նմ, համապատասխանում է 1,9 էլեկտրոնվոլտ էներգիայի։
Ամեն քիմիական տարրի ատոմն ունի մակարդակների իր դասավորությունը, ուստի արձակում է ալիքի երկարությունների իր հավաքածուն։ Ամենապարզը ջրածինն է։ Նրա տեսանելի գծերը տալիս է Բալմերի բանաձևը, որտեղ R-ը Ռիդբերգի հաստատունն է, իսկ n-ը՝ 3, 4, 5 կամ 6։ Ստացվում են 656, 486, 434 և 410 նմ գծերը․ հենց դրանք ես տեսնում ջրածնի նմուշում։
Աչքը բոլոր գծերը միասին ընկալում է որպես մեկ գույն, և տարբեր հավաքածուներ կարող են տալ նման գույներ։ Նեոնը, հելիումը և ջրածինը երեքն էլ կարմրավուն են լուսարձակում։ Սպեկտրադիտակի դիֆրակցիոն ցանցը տարբեր ալիքի երկարության լույսը շեղում է տարբեր անկյուններով, և գծերն առանձնանում են։ Այստեղ d-ն ցանցի ճեղքերի հեռավորությունն է, θ-ն՝ շեղման անկյունը, k-ն՝ ամբողջ թիվ։
Գազը ճանաչելու համար պիտի համընկնեն բոլոր գծերը։ Մեկ համընկնումը բավական չէ․ և՛ հելիումը, և՛ նեոնն ունեն գիծ 667,8 նմ-ում։ Բայց հելիումի դեղին գիծը 587,6 նմ-ում է, իսկ նեոնինը՝ 585,2 նմ-ում, և նեոնն ունի ևս քսան գիծ, որոնք հելիումը չունի։
Նույն կերպ աստղագետները իմանում են, թե ինչից են կազմված աստղերը։ Հելիումն առաջին անգամ գտել են Արեգակի սպեկտրում, և միայն տարիներ անց՝ Երկրի վրա։ Բյուրականի աստղադիտարանում Բենիամին Մարգարյանը հենց սպեկտրներով հայտնաբերեց մոտ մեկուկես հազար անսովոր գալակտիկա, որոնք այսօր կրում են նրա անունը։
Իսկ եթե…
- ?
Շիկացման լամպի սպեկտրը անընդհատ ծիածան է, առանց առանձին գծերի։ Ինչո՞ւ է այն տարբերվում գազի սպեկտրից։
- ?
Ինչպե՞ս են գիտնականները իմանում, թե ինչից է կազմված Արեգակը, եթե այնտեղից նմուշ բերել հնարավոր չէ։
- ?
Ջրածնի ատոմն ունի ընդամենը մեկ էլեկտրոն, բայց նրա սպեկտրում մի քանի գիծ կա։ Ինչպե՞ս է դա հնարավոր։
- ?
Կոմպակտ սկավառակի մակերեսը լույսը բաժանում է գույների, ինչպես դիֆրակցիոն ցանցը։ Ինչպե՞ս դրանով կստուգես, թե ինչ գազ է վառվում քո փողոցի ցուցանակում։
Մասնակիցների փորձը
0 մեկնաբանությունԻ՞նչ արեցիր, ի՞նչ ստացվեց, ի՞նչը փոխեցիր։ Քո փորձը կարող է օգնել հաջորդին։
Մեկնաբանություն գրելու համար մուտք գործիր։ Կարդալը բաց է բոլորի համար։
Մուտք գործել Հաշիվ չունե՞ս։ Նույն էջում կարող ես ստեղծել այն էլ. հասցեով կամ Google-ով։ Կանոններ