Օպտիկա / Լույսի բեկում
Քարը Սևանի հատակին․ որտե՞ղ է այն երևում
Նշիր, թե որտեղ կերևա հատակի քարը ափից նայելիս, և տես, թե ինչպես է լույսի ճառագայթը խաբում աչքը։
Ինչո՞ւ է այդպես
Քարը մենք տեսնում ենք, որովհետև նրանից անդրադարձած լույսը հասնում է աչքին։ Ջրում լույսը շարժվում է ավելի դանդաղ, քան օդում։ Թիվը, որը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ, կոչվում է բեկման ցուցիչ՝ n։ Ջրի համար այն 1,33 է․ լույսը ջրում անցնում է վայրկյանում մոտ 225 000 կմ, իսկ օդում՝ գրեթե 300 000 կմ։
Երբ ճառագայթը թեք է հասնում ջրի մակերևույթին, այն փոխում է ուղղությունը․ սա լույսի բեկումն է։ Անկյունները չափում են մակերևույթին ուղղահայաց գծից։ Ջրում անկյունը β է, օդում՝ α։ Դրանք կապում է Սնելիուսի օրենքը։ Ջրից օդ դուրս գալիս ճառագայթը միշտ թեքվում է ուղղահայացից հեռու, այսինքն՝ α-ն մեծ է β-ից։
Ինչո՞ւ է ճառագայթը թեքվում։ Լույսը ալիք է, և թեք ընկնելիս նրա ճակատի մի ծայրը ջրից դուրս է գալիս մյուսից շուտ։ Դուրս եկած ծայրն արդեն շարժվում է արագ, իսկ ջրում մնացածը՝ դեռ դանդաղ, և ալիքի ճակատը շրջվում է։ Նույն կերպ շրջվում է սայլակը, երբ նրա մի անիվը ավազից դուրս է գալիս ասֆալտի վրա։
Աչքն ու ուղեղը չգիտեն, որ ճառագայթը ճանապարհին թեքվել է։ Նրանք առարկան տեղադրում են այն ուղիղ գծի վրա, որով ճառագայթը մտել է աչքի մեջ։ Այդ գիծը ջրի տակ անցնում է քարից վերև։ Ուստի քարը երևում է ավելի ծանծաղ տեղում։ Եթե իրական խորությունը h է, երևացող խորությունը h′-ն ստացվում է այսպես։
Ուղիղ վերևից նայելիս անկյունները փոքր են, և բանաձևը պարզանում է․ մեկ մետր խորությունը երևում է որպես 75 սանտիմետր։ Որքան թեք ես նայում, այնքան մեծ է խաբկանքը։ Երբ աչքը ջրից 1,4 մ բարձր է, իսկ մեկ մետր խորության քարը 3,5 մ հեռու է, այն երևում է մոտ 47 սմ խորության վրա։ Եթե կքանստես և աչքն իջեցնես 0,4 մ, նույն քարը կերևա ընդամենը մոտ 20 սմ խորության վրա։
Ահա թե ինչու լիճը, գետը կամ լողավազանը միշտ ավելի ծանծաղ են երևում, քան կան։ Դա լավ է հիշել ջուրը մտնելուց առաջ։ Նույն պատճառով ջրի մեջ կիսով չափ իջեցրած փայտը կոտրված է երևում․ նրա ջրի տակի մասի ամեն կետը երևում է իր տեղից վերև։
Իսկ եթե…
- ?
Ձկնորսը եռաժանիով ուզում է խփել ձկանը։ Ո՞ւր պիտի նշան բռնի՝ այնտեղ, որտեղ տեսնում է ձուկը, դրանից վե՞ր, թե՞ ներքև։
- ?
Իսկ եթե ձկանը լուսավորում ես լազերով, ո՞ւր պիտի ուղղես ճառագայթը՝ այնտեղ, որտեղ ձուկը երևո՞ւմ է, թե՞ ուրիշ տեղ։
- ?
Ձուկը ջրի տակից նայում է ափին կանգնած մարդուն։ Նրան մարդն ավելի բա՞րձր է երևում, թե՞ ավելի ցածր։
- ?
Ինչո՞ւ է ջրով լի բաժակի մեջ դրած գդալը կոտրված երևում։
Մասնակիցների փորձը
0 մեկնաբանությունԻ՞նչ արեցիր, ի՞նչ ստացվեց, ի՞նչը փոխեցիր։ Քո փորձը կարող է օգնել հաջորդին։
Մեկնաբանություն գրելու համար մուտք գործիր։ Կարդալը բաց է բոլորի համար։
Մուտք գործել Հաշիվ չունե՞ս։ Նույն էջում կարող ես ստեղծել այն էլ. հասցեով կամ Google-ով։ Կանոններ